ما نفهمیدیم، ما آموزش ندیدیم، مابد فهمیدیم ….

تاریخ انتشار: سه شنبه ۲۵ تیر ۱۳۹۸ | ۱۶:۴۲ ب.ظ
ما نفهمیدیم، ما آموزش ندیدیم، مابد فهمیدیم …. ما نفهمیدیم، ما آموزش ندیدیم، مابد فهمیدیم …. 🔹 آرش حیدری پرتکرارترین پاسخ­هایی که به پرسش از چگونگیِ بوجود آمدن چیزها در لحظۀ اکنون ما داده می­شود حول تکرار این گزاره­ ها می­چرخد. از بحران در حوزۀ علم سخن می­رود پاسخ این است که «ما علم را نفهمیدیم، مفاهیم را درست ترجمه نکردیم و…». از […]

ما نفهمیدیم، ما آموزش ندیدیم، مابد فهمیدیم ….

🔹 آرش حیدری

پرتکرارترین پاسخ­هایی که به پرسش از چگونگیِ بوجود آمدن چیزها در لحظۀ اکنون ما داده می­شود حول تکرار این گزاره­ ها می­چرخد. از بحران در حوزۀ علم سخن می­رود پاسخ این است که «ما علم را نفهمیدیم، مفاهیم را درست ترجمه نکردیم و…». از بحران در حوزۀ هنر سخن می­رود، همین مضمون تکرار می­شود. به فهم محیط زیست، سیاست، اقتصاد و… می­رسیم همین مضمون تکرار می­ شود. گویی با کلیشه­ای ایدئولوژیک مواجهیم که شر پاسخ به شرایط متعین شدن چیزها در لحظۀ اکنون را از سر خود باز می­کند و وضع موجود را به یک آشوب زدگیِ فاقد عقلانیتِ بی­نظمِ پیچیدۀ فهم­ناپذیر بدل می­کند. سؤالی جدی در این میان است: اگر آنچه را که بنا است بفهمیم و شرایط پدید­آمدنش را توضیح دهیم بدل به یک امر نفهمیدنیِ کردیم آیا در حال
پاسخ دادن به سؤال هستیم؟ علم بنا است هستیِ چیزها را و چگونگی پدید­آمدنشان توضیح دهد، اگر چنین نباشد، تنها با یک ایدئولوژی طرفیم که رابطه­ ای خیالی با هستیِ واقعی برقرار کرده است. نظام دانش در ایران معاصر چنان درگیر در پاسخ­های کلیشه ­ای و ایدئولوژیک به پدیده­ های متعین شده در زندگی ما است که از اساس توانِ نقد وضعیت را نیز از دست داده است. منتقدی که از شدت خشم برافروخته شده و رگ گردنش بیرون زده است و فریاد می­زند: «ما نفهمیدیم، ما آموزش ندیدیم، وضعیت یک آشفتگی تمام عیار است، پیچیده است، محصول بی­ عقلی است و…» در عمل چیزی را نقد نمی­ کند، چون شرایط پدیدآیی و انتظام درونیِ حاکم بر پدیدآیی چیزها را توضیح نمی ­دهد. او تنها در حال تکرار یک کلیشه است که به تقریب از دورۀ ناصری بدین سو در حال تکرار است. او در هر قامتی که قرار دارد در قامت عالم و دانشمند نیست، عالم و دانشمند نمی­ گوید آنچه پدیدآمده فهم ناپذیر است و محصول بی­ عقلی، بلکه تلاش می­ کند پدیده را فهم­پذیر کند نه فهم ناپذیرتر. کسی که چنین پاسخی می­ دهد تنها یک نقطۀ واسط است برای عبور یک گفتمانِ دور و دراز. به جای تکرار کردن این پاسخ­ ها خوب است گاهی بپرسیم که چرا برای پاسخ به مسائل اکنونی خود مدام این پاسخ­ها را تکرار می­ کنیم؟ چه نظمی در بطن این تکرار وسواسی خفته است. اگر بتوانیم مرزی بین علم و ایدئولوژی ترسیم کنیم این مرز را می ­توان در جایی کشید که با پدیده (یا ابژه) مورد مطالعۀ
مواجه می ­شویم. هرچه ایدئولوژیْ پدیده (یا ابژه) مورد مطالعۀ خود را بدیهی جلوه می­ دهد (و یا آن را رازآلود می­ کند)، علم پدیده را مسئله ­دار (پروبلماتیک) می­کند و تلاش می­کند آن را به روشنایی فهم درآورد و بدان پاسخ دهد. کسی که به جای پاسخ به سؤال چگونگی پدیدآیی چیزها در گزارۀ «ما ایرانی­ها….»، «ما نفهمیدیم…»، «ما آموزش ندیدیم…»، «ما کج فهمیدیم….»، «ما بد ترجمه کردیم…»، «ما تقلید کردیم…»، «ما عقلانیت نداریم…»، «ما وسط سنت-مدرنیته گیر افتاده ایم…»، «ایران بسیار پیچیده و فهم ناپذیر است…» و… سنگر می­ گیرد در هر منطقی که باشد در منطق علم نیست و هر فیگوری که داشته باشد فیگور دانشمند نیست. فیگور دانشمند با فیگور معلم اخلاق، چریک، ژورنالیست، هنرمند و… متفاوت است. البته دانشمند می­تواند علاوه بر فعالیت در حوزۀ علم در حوزۀ خبر، هنر، اخلاق، سیاست و… نیز فعال باشد. مسئله این است که وقتی در قامت عالم نشسته است چگونه به پرسش­ها پاسخ می­دهد؟ مسئله این نیست که عالم حق ندارد نقش­ های دیگری داشته باشد. مسئله بر سر چشم ­انداز است. موقعیت عالِم را تسخیر کنیم و بعد نقشی در زمینی دیگر بازی کنیم و پاسخ­ هایی ایدئولوژیک را به اسم علم حقنه کنیم چون نامِ عالِم به خود نهاده ­ایم؟ روری بر سازوکار پاسخ دهی به پرسش­های بنیادین حیات تاریخی-اجتماعی در ایران معاصر نشان از غلبۀ این ایدئولوژی ­ها دارد و خودِ این غلبه پرسشی است عمیقاً مهم که نیازمند کنکاشی است جدی در سازوکار نظام دانش و خلق سوژۀ علم در ایران معاصر.

ديدگاه بسته شد.

آخرين اخبار
پر بحث ترين
آیین‌‎نامه سی و ششمین جشنواره بین‌المللی فیلم کوتاه تهران
جدول کلاس های انجمن سینمای جوانان استان بوشهر در فصل تابستان
محل كد آمار